Schakelaars en toetsen zijn er in veel verschillende uitvoeringen. Het is daarom erg belangrijk om de juiste schakelaar of toets te kiezen voor de juiste toepassing. Wist u bijvoorbeeld dat een toets iets anders is dan een schakelaar? Of dat er schakelaars zijn met verschillende standen?

Wat zijn schakelaars / toetsen?

Schakelaars en toetsen openen of sluiten een elektrische verbinding tussen een spanningsbron en een elektrische verbruiker. Schakelaars zorgen voor een permanente toestand tot de volgende schakelhandeling. Toetsen houden of verbreken een verbinding alleen wanneer zij bediend worden. De - onder spanning staande - schakelcontacten zijn veilig gescheiden van de bedieningselementenHet schakelproces zelf wordt geactiveerd door menselijke activiteiten, maar ook door mechanica (bijvoorbeeld op machines), door magnetische krachten, door temperatuur- of positieveranderingen. 

Welke schakelaar of toets is de juiste? Het verschil tussen schakelaars en toetsen

Een schakelaar is niet hetzelfde als een toets. Een toets werkt namelijk alleen zolang deze wordt ingehouden. Laat u de toets los, dan springt deze vanzelf weer terug in de originele stand. Een mooi voorbeeld van een toets is een deurbel, die alleen rinkelt als u die indrukt. Bij een schakelaar werkt dit anders. Een schakelaar verandert permanent van positie, totdat deze opnieuw wordt omgezet. Dit onderscheid maakt het kiezen van een schakelaar of toets al heel wat eenvoudiger. Andere woorden voor een toets zijn daarom ook wel ‘momentary switch’, ‘momentschakelaar’ of ‘pulsschakelaar’. Wij geven het onderscheid altijd aan door de positie van de schakelaar te noemen. Staat er in deze positie een waarde tussen haakjes, dan gaat het om een toetsfunctie. Oftewel, een waarde die alleen aanwezig is zolang de toets wordt ingehouden. Een toets met de waarde uit/(aan) doet bijvoorbeeld niets zolang deze niet wordt ingedrukt (de toets is uit). Drukt u de toets in, dan maakt deze tijdelijk contact (aan).

De soorten schakelaars en toetsen

Het tweede grote onderscheid bij schakelaars en toetsen is de wijze van gebruik. Een drukschakelaar wordt bijvoorbeeld ingeschakeld door deze simpelweg in te drukken. Hetzelfde geldt natuurlijk voor een druktoets. Een draai-/sleutelschakelaar werkt door het contact te ‘verdraaien’. Twee soorten schakelaars die veel door elkaar worden gehaald zijn de tuimelschakelaar en de wipschakelaar. Niet vreemd aangezien de beide uitvoeringen erg op elkaar lijken. Een wipschakelaar lijkt echter veel meer op het bekende speeltoestel waarbij de tuimelschakelaar altijd een ‘hefboom’ omgezet moet worden.Daarnaast is er nog een belangrijke groep met schakelaars die niet met de hand bediend hoeven te worden. Deze schakelaars reageren vaak op een verandering in de omgeving. Een mooi voorbeeld is de reedschakelaar (ook wel reedcontact genoemd). Bij dit type verandert het schakelcontact zodra er een magnetisch veld wordt waargenomen. In het dagelijks leven komen we dit type tegen bij onder andere raamcontacten of fietscomputers. Een ander voorbeeld is de eindschakelaar, welke reageert op aanraking met een object. Dit type schakelaar vindt men vaak terug in de industrie.

Welke soorten schakelaars en toetsen verkoopt Conrad?

Het assortiment van Conrad biedt een professionele selectie van hoogwaardige schakelaars en druktoetsen waarmee u alle schakeltaken in industriële en huishoudelijke toepassingen kunt oplossen. In het kort zijn dit:
 

• Besturings- en signaleringsapparaten Deze categorie is vooral gericht op industriële gebruikers.
• Bi-metaalschakelaars Veranderingen van de omgevingstemperatuur zetten het schakelproces in gang. Deze schakelaars zijn ingesteld met vele voorgedefinieerde temperaturen waarbij de schakelaar opent of sluit bij een bepaalde temperatuur. Bi-metaalschakelaars zijn verkrijgbaar met een open of gesloten contact als uitgangspositie.
• Draai- en sleutelschakelaars Bij draaischakelaars wordt er een bedieningsas uit de behuizing geleid om zo visueel weer te geven wat de schakeltoestand is. Andere ontwerpen zijn met een schroevendraaier te bedienen. Draaischakelaars kunnen meerdere opeenvolgende schakelposities innemen. Wanneer deze uitgerust is met een sleutel, kan de schakelaar vast worden gezet op één positie zodat deze is beveiligd tegen onbedoeld in- of uitschakelen. 
• Drukschakelaars en toetsen Deze categorie schakelt door het indrukken van een schakelelement. Dat element keert vervolgens terug naar de uitgangspositie of blijft in de geschakelde positie tot de volgende handeling. Het schakelelement wordt bediend door te drukken op het bedieningsmechanisme of door druk die door andere bewegende delen op het schakelelement wordt uitgeoefend. 
• Eindschakelaars Deze schakelaars zorgen voor een schakelhandeling wanneer bewegende delen een bepaalde positie bereiken, bijvoorbeeld wanneer een elektrisch bediende jaloezie wordt geopend of wanneer inspectieklep wordt geopend of gesloten. Hiervoor zijn eindschakelaars uitgerust met verschillende mechanische componenten die verticale, horizontale of draaibewegingen omzetten in schakelposities. 
• Industriële joysticks Deze joysticks activeren schakelhandelingen door de schakelhendel met de hand te kantelen. De helling kan plaatsvinden op één of twee niveaus, afhankelijk van het schakel- en bewegingsproces dat door de joystick wordt gesimuleerd. De schakelfunctie is meestal kortstondig. Joysticks die in vliegtuigen worden gebruikt zijn veelal vergrendelbaar. 
• Voertuigschakelaars Voor motorvoertuigen zijn er verschillende soorten schakelaars ontworpen om sterke mechanische en thermische eisen, zoals trillingen of warmte in het motorcompartiment, te weerstaan. Sommige uitvoeringen hebben verlichting en/of bedrukking voor bepaalde toepassingen, zoals een koplamp-, venster- of batterijsymbool. 
• Wip- en tuimelschakelaars Tuimelschakelaars hebben een hendel om te schakelen, wat een eenvoudige en snelle werking mogelijk maakt. Ze zijn verkrijgbaar met verschillende posities, vergrendelbaar of uitgerust met andere veiligheidselementen om onbedoeld schakelen te voorkomen. Wipschakelaars hebben het voordeel dat ze minder ruimte innemen in een bedieningsomgeving. Ze schakelen via een vlakke wipschakelaar, zijn vaak verlicht en functioneel bedrukt. Wipschakelaars zijn verkrijgbaar in een vergrendelings- en kortetermijn-versie met verschillende schakelposities
• Hoofdschakelaars Hoofdschakelaars kunnen grotere ladingen schakelen en daarnaast ook de vastgezette schakeltoestand weergeven. Ze zijn vaak uitgerust met extra veiligheidselementen en sommige zijn afsluitbaar. De schakelaars zijn meestal compatibel met gestandaardiseerde installatie omgevingen, zoals bijvoorbeeld DIN-rail montage. Stroomonderbrekers zorgen ervoor dat elektrische verbruikers worden in- of uitgeschakeld wanneer een bepaalde belasting wordt overschreden of onderschreden. Dit wordt bijvoorbeeld ingezet om motoren te beschermen wanneer het aangedreven element niet meer werkt en de motor dreigt uit te branden. Sommige stroomonderbrekers zijn instelbaar op individuele belasting op de plaats van gebruik. 
• Neiging- en vlotterschakelaars Deze categorie reageert op veranderingen van de schakelaar positie en veranderingen in de fysieke omgeving. Neigingschakelaars werkten vroeger met kwik, maar dat is inmiddels vervangen door veiligere materialen die vriendelijker zijn voor het milieu. Deze materialen zorgen voor schakeling wanneer bepaalde waarden worden overschreden of onderschreden, bijvoorbeeld om te voorkomen dat vloeistoffen uit een tank lekken. Vlotterschakelaars reageren op veranderingen in het vloeistofniveau, waarbij schakeling wordt geactiveerd door een mechanisch element met een lagere dichtheid dan de bewaakte vloeistof. Voorbeelden hiervan zijn onderwaterpompen die beginnen te pompen wanneer een bepaald niveau wordt overschreden, of voedingspompen die worden uitgeschakeld wanneer het niveau is bereikt.
• Reed-contacten Dit schakelcontact bevindt zich in een dunwandige glazen buis die hermetisch is afgesloten van de omgeving en wordt bediend door magnetisme. De vereiste magnetische sterkte wordt voor het openen of sluiten opgegeven als AW-waarde. Toepassingen voor reed-contacten zijn bijvoorbeeld niveausensoren of benaderingsschakelaars. Ook bewegings- en versnellingssensoren zijn mogelijk - altijd in combinatie met een permanente magneet. Reed-contacten hebben een lange levensduur.
• Schuifschakelaars vergrendelen altijd door de schakelaar één keer te bewegen en kunnen daarnaast ook meerdere schakelposities aannemen. Ze zijn te gebruiken op veel verschillende manieren, zoals in huishoudelijke apparaten, elektrisch gereedschap of in consumentenelektronica. DIP-schakelaars werken net wat anders, zij combineren meerdere miniatuur schakelaars en worden onder andere gebruikt bij apparaten met verschillende schakeltoestanden. Meestal is er ook nog een hulpmiddel nog om de schakelaar in werking te stellen. De afkorting DIP staat voor “Dual in-line package”.
• Bedieningspanelen en toetsenborden Dit ontwerp is of met een mechanische druktoets of met membraantoetsen verkrijgbaar en te gebruiken om te reageren op de bedrijfsomgeving en de installatieruimte. Het zijn numerieke toetsenborden, waarbij sommige gelabeld kunnen worden met stickers. De structuur en het aantal beschikbare toetsen worden beschreven met een sleutel matrix.  

• Toets- en schakelaar-accessoires
  Met de accessoires uit de Conrad Shop kunnen schakelaars en drukknoppen worden uitgebreid met veiligheidsopties en andere functies. Dit zijn bijvoorbeeld gekleurde drukknopjes, speciale labels, beschermkappen, dummystukken, bevestigingsframes, deksels en nog veel meer. Als professionele gebruiker bent u zo in staat om aan de meest gecompliceerde eisen te voldoen.

Wat betekent NO en NC?

De positie van de schakelaar (zoals ook besproken bij het verschil tussen schakelaars en toetsen) wordt ook vaak beschreven via het elektrisch contact. Wanneer een schakelaar normaal gesproken (in de ruststand) geen contact maakt, dan is het schakelcontact open. In het Engels wordt dit beschreven als NO (Normally Open). Het tegenovergestelde is een NC-contact (Normally Closed), dit type maakt altijd contact, tenzij de schakelaar wordt ingeschakeld (het contact wordt geopend). In het Nederlands kennen wij hier ook een aantal omschrijvingen voor.

Wat betekent SPST, SPDT, DPST, DPDT?

De termen SPST, SPDT, DPST en DPDT zijn afkomstig uit het Engels en worden relatief weinig gebruikt. Wij hanteren de termen niet omdat ze (deels) overlappen met de eerder genoemde positie van de schakelaar. Het is wel belangrijk om te weten wat de termen inhouden als u bijvoorbeeld een project wilt nabouwen of een huidige schakelaar met deze opdruk wilt vervangen.

• SPST: Single-Pole-Single-Throw (één pal, één contact)
• SPDT: Single-Pole-Double-Throw (één pal, twee contacten)
• DPST: Double-Pole-Single-Throw (twee pallen, één contact)
• DPDT: Double-Pole-Double-Throw (twee pallen, twee contacten)

Welke spanning of stroom moet ik kiezen?

Bij het kiezen van een schakelaar of toets is de juiste spanning en stroom van groot belang. De technische eigenschappen van de schakelaar moeten worden afgestemd op die van de bewuste schakeling. Bij de waarden van de schakelaars en toetsen gaat het vaak om maximale waarden. De waarde van uw schakeling mag de maximaal toegestane waarde van de schakelaar of toets niet overschrijden. Blijft deze waarde onder het gestelde maximum, dan is de schakelaar te gebruiken in de schakeling. Een schakelaar of toets is in de meeste gevallen ontworpen voor gelijkspanning (DC) of wisselspanning (AC). Ditzelfde geldt waarschijnlijk voor de schakeling waar deze voor bedoeld is. Maakt uw schakeling gebruik van wisselspanning (AC), dan moet de gewenste schakelaar hier ook geschikt voor zijn. Hetzelfde geldt voor gelijkspanning (DC).